İstanbul Üniversitesi'nde gerçekleştirilen araştırmada, Samanyolu Galaksisi'nde dört yeni cüce galaksi kalıntısı ile bir dağılmış küresel küme kalıntısı tespit edildi.
İstanbul Üniversitesi (İÜ) Fen Bilimleri Enstitüsü Astronomi ve Uzay Bilimleri Bölümü’nde yürütülen bir çalışma kapsamında, Samanyolu Galaksisi'nde cüce galaksi kalıntılarının keşfine yönelik önemli bulgular elde edildi.
Dr. Olcay Plevne ve doktora öğrencisi Furkan Akbaba tarafından yürütülen araştırma, İÜ Bilimsel Araştırma Projeleri (BAP) Birimi ve TÜBİTAK 1001 projesi desteğiyle gerçekleştirildi. Çalışmada, Gaia uydusu ve yer tabanlı teleskoplardan elde edilen fotometrik ve astrometrik veriler bir araya getirildi.
Bu kapsamda, dört cüce galaksi kalıntısı ve bir dağılmış küresel küme kalıntısı keşfedildi. Araştırmanın sonuçları, "Publications of the Astronomical Society of the Pacific (PASP)" dergisinde yayımlandı. Yeni keşifler, yazarların isimlerinin ilk harfleriyle adlandırılarak "FO1-FO2-FO3-FO4-FO5" şeklinde literatürde yer aldı.
Dr. Plevne, çalışmanın TÜBİTAK projesinin devamı niteliğinde olduğunu belirterek, araştırmanın temel amacının Samanyolu'nun geçmişte bünyesine kattığı uydu cüce galaksilerin izlerini ortaya çıkarmak olduğunu ifade etti. Plevne, çalışmanın DNA analizine benzer bir yöntem izlediğini vurguladı.
Makine öğrenmesi ve büyük veri analizi kullanarak daha önce bilinen yapıların arasındaki yeni sistemleri ortaya çıkardıklarını belirten Plevne, "Uzun süredir çalışılan yapıların arasında, yeni teknikler kullanarak bilinenlerin arasına dört yeni yapı daha eklemeyi başardık," dedi.
Ayrıca bu yeni yapıların galaksilerin oluşum süreçlerinin anlaşılması açısından önem taşıdığına dikkat çeken Plevne, galaksilerin nasıl oluştuğunu inceleyerek evrendeki diğer galaksilerin oluşum süreçlerine ışık tutmaya çalıştıklarını ifade etti.
Doktora öğrencisi Furkan Akbaba, araştırmada Avrupa Uzay Ajansı'nın (ESA) Gaia uydusunun ve yer tabanlı SDSS-V gözlem verilerinin kullanıldığını aktardı. SDSS-V verilerinin iki ayrı teleskoptan geldiğini belirten Akbaba, Gaia uydusu ile bu teleskoplardan gelen verilerin birleştirilerek yaklaşık 1 milyon 400 bin yıldızın verileri üzerinden çalıştıklarını söyledi.
Akbaba, makine öğrenmesi ve yapay zeka yöntemlerinin araştırmada kritik rol oynadığını vurgulayarak, "Bu çalışmayla, literatürde bilinen 15 cüce galaksinin üzerine dört yeni yapı eklemiş olduk. Ayrıca, kimyasal bolluk farklılıklarından kaynaklanan bir parçalanmış küresel küme kalıntısı keşfettik," dedi.
Araştırma, Q1 sınıfı ve etki faktörü 6,8 olan saygın bir bilimsel dergide yayımlandı. Akbaba, yeni gözlem verileri geldikçe bu yapıların yaşlarının, galaksiyle birleşim zamanlarının ve kütlelerinin belirlenebileceğini belirtti.
Çalışmada yıldızların kimyasal bolluklarının ve uzay hareketlerinin birlikte analiz edildiğini ifade eden Akbaba, bu iki bilgiyi makine öğrenmesi yöntemine girdi parametresi olarak verdiklerini kaydetti.
