İstanbul Sanayi Odası'nın (İSO) gerçekleştirdiği araştırmaya göre, Türkiye'nin ikinci 500 büyük sanayi kuruluşunun 2025 yılı üretimden satışları, bir önceki yıla göre yüzde 25,7 artarak 1 trilyon 750 milyar liraya ulaştı.
İstanbul Sanayi Odası'nın (İSO) "Türkiye'nin İkinci 500 Büyük Sanayi Kuruluşu-2025" araştırmasına göre, en büyük ikinci 500 sanayi kuruluşunun üretimden satışları 2025 yılında, bir önceki yıla göre yüzde 25,7 oranında artarak 1 trilyon 750 milyar liraya ulaşmıştır.
2025 yılı, sanayi firmalarının artan finansman maliyetleri, zayıflayan iç talep, döviz kurları ve maliyet dengesi, yatırım iştahındaki yavaşlama gibi zorluklarla başa çıkmaya çalıştıkları bir dönem olmuştur. Üretimden satışlar, 2020 yılından sonraki en düşük artış oranını sergilemekle birlikte, yıllık ortalama Yurt İçi Üretici Fiyatları Endeksi (Yİ-ÜFE) ile arındırıldığında reel olarak binde 2 oranında sınırlı bir artış göstermiştir.
2022'de yüzde 10,4, 2023'te yüzde 5,2 ve 2024'te binde 1 olarak kaydedilen reel düşüş eğilimi, 2025 itibarıyla oldukça ılımlı bir artışa dönüşmüştür.
Öne çıkan sanayi kuruluşları arasında, 2025'te ilk sırayı 5 milyar 317 milyon liralık satışla Teksan Jeneratör alırken, Norm Salihli Vida ve Cıvata ile Biska Tekstil sırasıyla 5 milyar 308 milyon ve 5 milyar 306 milyon liralık satışlarıyla takip etmiştir.
İkinci 500'deki diğer önemli şirketler arasında Vatan Plastik, Şenocak Gıda Fındık Entegre, Frimpeks Kimya, Chryso-Kat Katkı Malzemeleri, Verde Yağ Besin Maddeleri, Traçim Çimento ve Johnson Electric Otomotiv Ürünleri yer almaktadır. Sıralamaya girebilmek için 5 milyar 317 milyon lira ile 2 milyar 220 milyon lira arasında üretimden satış gerçekleştiren şirketler dikkate alınmıştır.
Geçen yıl, 69 yeni kuruluş listeye girmeyi başarmış, 26 işletme ise İSO 500'den İSO İkinci 500'e düşmüştür. 405 kuruluş, son iki yılda da İSO İkinci 500 sıralamasında yer almıştır.
İSO İkinci 500'ün ihracatı, yıllık bazda yüzde 0,3 düşüşle 15,9 milyar dolara gerilemiştir. Bu listedeki şirketlerin Türkiye'nin sanayi ihracatı içindeki payı ise yüzde 6'ya inmiştir.
Dezenflasyon politikalarının yanı sıra dış pazarlardaki durgunluk, satış gelirleri üzerinde baskı yaratırken, yüksek faiz oranları ve artan finansman yükleri karlılık göstergelerini sınırlamıştır. Ancak, şirketlerin maliyet yönetiminde sağladıkları başarı, karlılığın korunmasında etkili olmuştur.
2025 yılında İSO İkinci 500'deki sanayi şirketlerinin karı, önceki yıl yaşanan sert düşüşlerin ardından güçlü nominal artışlar göstermiştir. Faaliyet karı yüzde 35,4 artarak 160 milyar liraya ulaşırken, faaliyet karlılığı oranı yüzde 7,3'ten yüzde 7,7'ye çıkmıştır. Ancak, bu oran son 10 yılın ortalaması olan yüzde 10,9'un oldukça altında kalmaktadır.
Vergi öncesi kar ve zarar toplamı yüzde 34 artışla 46 milyar liraya çıkarken, vergi öncesi dönem karlılığı yüzde 2,1'den yüzde 2,2'ye yükselmiştir. Bu oran, 2015-2024 ortalaması olan yüzde 6,6'nın oldukça altındadır.
Finansman giderleri ise yüzde 45,2 artarak 138 milyar liraya ulaşırken, toplam borçlar 2024'teki yüzde 32,2 artışın ardından 2025'te yüzde 50,2 oranında büyümüştür. Bu durum, özellikle küçük ve orta ölçekli kuruluşların finansal ihtiyaçlarını karşılamak için daha fazla borçlanmak zorunda kaldığını göstermektedir.
Özkaynaklar yüzde 13,3 oranında artarken, toplam borçlardaki artış yüzde 50,2'ye ulaşmıştır. Borçların aktifler içindeki payı 7 puanlık artışla yüzde 51,8'e çıkarken, özkaynakların payı yüzde 48,2'ye gerilemiştir.
AR-GE harcaması yapan kuruluş sayısı 238'den 229'a düşerken, bu harcamalar yüzde 16 artarak 10 milyar liraya ulaşmıştır. Ancak, AR-GE harcamalarının üretimden satışlara oranı yüzde 0,62'den yüzde 0,57'ye gerilemiştir.
İstihdamda ise bir düşüş yaşanmış, şirketlerin toplam istihdamı yüzde 2,2 azalarak 285 bin kişiye inmiştir. Bu dönemde, tam istihkak olarak ödenen brüt maaş ve ücretler yüzde 37,3 artmıştır.
İSO İkinci 500'de halka açık kuruluşların sayısı dört artarak 43'e ulaşmış ve en yüksek düzeyine ulaşmıştır. Yabancı sermaye paylı kuruluşların sayısı ise beş azalarak 62'ye düşmüştür.
Son yıllardaki düşüş eğilimine rağmen, İstanbul Sanayi Odası, 2025'te İSO İkinci 500 içindeki üye sayısını dokuz artırarak 144 kuruluşla sıralamada en büyük paya sahip olmayı sürdürmüştür.
Sektör gruplandırmasına göre, firmaların yüzde 62'sinin dört sektör grubunda toplandığı görülmektedir. Gıda ürünleri sanayisi, 107 firmayla ilk sırada yer alırken, kimyasal ürünler sanayisi 76 firma ile ikinci, ana metaller ve makine imalat sanayisi 70 firma ile üçüncü ve tekstil ürünleri sanayisi 56 firma ile dördüncü sırada yer almıştır.
